Yavuz Sezer Anma Konuşmaları İran'da Dört Yıl: Myron Bement Smith ve İran'da İslam Mimarlığı Tarihi

Konuşmacı: David J. Roxburgh
Moderatör: Deniz Türker
Gün & Saat: 11 Aralık, Perşembe, 18:30
Yer: Pera Müzesi Oditoryumu

İran'da Rıza Şah Pehlevi'nin (hük. 1925—1941) başlattığı modernleşme reformları kapsamında sanat, mimari ve arkeoloji, yeni ulusun inşasında rol almıştı. Pehlevi, İslam mimarisinin artık gayrimüslim araştırmacıların da erişimine açılmasını buyurdu. Erişim ve araştırma için bir mücadele başladı. İranlı olmayan mimarlık tarihçilerinin bilimsel araştırmalarının bu "ilk başlangıcı"nın öyküsü, günümüz akademik çevrelerinde giderek daha fazla ilgi odağı haline gelirken, büyük ölçüde ihmal edilmiş ve neredeyse unutulmuş bir isim var: Amerikalı Myron Bement Smith (1897—1970). Smith, 1933'ün sonlarında İran'a gelmiş ve 1937'ye kadar American Council of Learned Societies'in sponsorluğunda saha çalışmaları yürütmüştü. Girişimci Arthur Upham Pope etrafında toplanan Amerikalı çağdaşlarından uzaklaşan Smith, Tahran'daki İran Bastan Müzesi Müdürü André Godard ile ittifak kurmaya çalıştı; dört yıl saha çalışmaları yürüttü ve 1930'lar boyunca istikrarlı bir şekilde İslami dönem anıtları üzerine monografiler üretti. 1938'de Amerika Birleşik Devletleri'ne dönüşünü, kısıtlı imkânlarla geçen uzun bir dönem izledi. 1947'de Johns Hopkins Üniversitesi'nde doktorasını tamamlamasına rağmen, İran İslam mimarisinde tonoz üzerine çalışması henüz yayımlanmadı. Smith'in mimarlığa bir konu ve araştırma alanı olarak bakışını ve bu bakışın meslektaşlarının benimsediği yaklaşımlarla ilişkisini tanımlayarak, İran İslam mimarisi çalışmalarının tarihine dair anlayışımız nasıl farklılaşabilir? David J. Roxburgh konuşmasında, Smith'in 1972'de Washington, D.C.'deki Smithsonian Enstitüsü'ne bağışlanan geniş arşivinden yararlanıyor.

Bu konuşma serisi, erken kaybettiğimiz arkadaşımız ve meslektaşımız Yavuz Sezer'in anısını yaşatmak amacıyla düzenlenmektedir. Yavuz Sezer, tarihe tutkuyla bağlı ve çok yönlü bir akademisyendi. On sekizinci yüzyıl İstanbul kütüphaneleri üzerine yazdığı doktora tezi, mimarlık tarihi, şehir tarihi ve kitap tarihi alanlarını başarıyla bir araya getirmişti. Yazılarında ve konuşmalarında Osmanlı tarihi ve mimarisine duyduğu derin sevgiyi hissetmemek mümkün değildi. Şehir tarihine duyduğu özel ilgi sayesinde, İstanbul kütüphanelerinin şehrin sosyal hayatına entegre edilme sürecini canlı bir biçimde anlatmış ve bu yeni mekânların yeni kültürel anlamlar kazanma serüvenine ışık tutmuştu. Kütüphanelerin tarihi onun çalışmalarında Osmanlı okuyucularının düşünsel dünyalarına açılan bir pencere olarak da özel bir anlam kazanmıştı. İstanbul Araştırmaları Enstitüsü, Koç Üniversitesi Anadolu Medeniyetleri Araştırma Merkezi (ANAMED), Boğaziçi Üniversitesi Tarih Bölümü ve Yavuz Sezer'in Arkadaşları tarafından organize edilen Yavuz Sezer Anma Konuşmaları, Yavuz Sezer'in mekânlar, insanlar ve düşünceleri bir araya getiren bu çok katmanlı bakışını sürdürme amacını taşıyor. Bu amaç doğrultusunda, her yıl mimarlık tarihi, şehir tarihi veya kitap tarihi alanlarında önemli katkılar yapmış bir tarihçiyi konuk ediyoruz. Dr. Sezer'in materyal ve sosyal-düşünsel yönleriyle kültür tarihine bütüncül yaklaşımını sürdürecek bu tartışmalar ve karşılaşmalar vesilesiyle, onun düşünsel mirasını yaşatmak gayesindeyiz.

Pera Müzesi'nde gerçekleşecek bu seneki Yavuz Sezer Anma Konuşması genel katılıma açıktır; kayıt gerekmemektedir.